Kendine Saygı ile Özgüven Aynı Şey Değil

Bir insan dışarıdan son derece özgüvenli görünebilir.

Kalabalıkta rahat konuşabilir, yeni insanlarla kolayca tanışabilir, kariyerinde başarılı olabilir, iyi giyinebilir, ne istediğini bilen biri izlenimi verebilir. İnsanlar onu “kendine güvenen biri” olarak tarif edebilir.

Fakat aynı insan bir ilişki içinde sürekli sınırlarını ihlal ettirebilir.

Saygısızlığa sessiz kalabilir.

Kendisini istemeyen birinin peşinde aylarca dolaşabilir.

İş yerinde hakkı yenildiği hâlde ses çıkaramayabilir.

Yalnız kalmamak uğruna sevmediği insanlarla görüşmeye devam edebilir.

Kendi hayatından memnun olmadığı hâlde, dışarıdan başarılı görünmeye büyük enerji harcayabilir.

Bu tablo ilk bakışta çelişkili görünür.

Aslında değildir.

Çünkü özgüven ile kendine saygı aynı şey değildir.

Özgüven, belirli bir durumda kendini yeterli hissetmekle ilgilidir.

Kendine saygı ise kendini nasıl muamele görmeye layık gördüğünle.

Bir insan işinde çok özgüvenli, ilişkilerinde son derece güvensiz olabilir. Sosyal ortamlarda etkileyici ama kendi kararlarına karşı güvenilmez olabilir. Dışarıdan güçlü görünürken içeride sürekli olarak başkalarının onayına ihtiyaç duyabilir.

Bu nedenle insanın kendisiyle kurduğu ilişkiyi yalnızca “özgüvenliyim” veya “özgüvensizim” gibi tek bir kelimeyle açıklamak çoğu zaman yetersizdir.

Asıl mesele daha derindedir.

Kendine ne kadar güveniyorsun?

Kendine ne kadar inanıyorsun?

Kendini ne kadar tanıyorsun?

Ve belki en önemlisi:

Kendine ne kadar saygı duyuyorsun?

Bu sorular birbirine benzer görünür fakat aynı şeyi sormazlar.

Kendine saygı, kendini sürekli iyi hissetmek değildir

Kendine saygı kavramı zaman zaman yanlış bir “kendini sevme” kültürünün içine sıkışıyor.

Kendini her hâlinle kabul et.

Kendini eleştirme.

Kendine yüklenme.

Kimsenin ne düşündüğünü umursama.

Bu fikirlerin bazıları belirli durumlarda yararlı olabilir; fakat yanlış yorumlandığında insanın kendisiyle gerçekçi ilişki kurmasını zorlaştırabilir.

Çünkü kendine saygı duymak, yaptığın her şeyi doğru bulmak değildir.

Tam tersine, bazen kendine saygı duymanın gereği kendi davranışınla yüzleşmektir.

Uzun süredir sorumluluklarından kaçıyorsan bunu kabul etmek.

Bir ilişkide sürekli aynı hatayı yapıyorsan bunu romantikleştirmemek.

Parasını kontrol edemiyorsan “Ben böyleyim” diyerek konuyu kapatmamak.

Sağlığına aylardır kötü davranıyorsan beden olumlama adı altında bunu görmezden gelmemek.

Bir konuda yetkin değilsen, kendini yeterli olduğuna ikna etmeye çalışmak yerine gerçekten gelişmek.

Kendine saygı bazen rahatlatıcı değildir.

Bazen insanın kendisine söylemek istemediği şeyi söyleyebilmesidir.

“Burada daha iyisini yapabilirdim.”

“Bunu aslında korktuğum için yapmadım.”

“Bu insana kızıyorum ama sınır koymayan da bendim.”

“Hayatımın bu alanı kötü gidiyor ve bunu düzeltmek benim sorumluluğum.”

Bunlar insanın kendisini aşağılaması değildir.

Yetişkin bir insanın kendi hayatındaki rolünü kabul etmesidir.

Kendini sevmekle kendine karşı dürüst olmak arasında bir seçim yapmak zorunda değilsin.

Sağlıklı olan ikisini aynı anda yapabilmektir.

İnsan kendisine karşı da güvenilir veya güvenilmez olabilir

Güven denildiğinde aklımıza çoğunlukla başka insanlar gelir.

Bir arkadaşına güvenirsin.

Bir iş ortağına güvenmezsin.

Birinin verdiği sözü tutacağını bilirsin.

Başkasının söylediğine şüpheyle yaklaşırsın.

Fakat insanın kendisiyle kurduğu ilişkide de benzer bir mekanizma vardır.

Kendine verdiğin sözleri sürekli bozduğunda, bir süre sonra kendi sözlerinin ağırlığı azalır.

“Pazartesi başlayacağım.”

Bu cümleyi daha önce kaç kez söyledin?

“Bu ay gereksiz para harcamayacağım.”

“Bu sefer gerçekten düzenli spor yapacağım.”

“Gece yatakta telefon kullanmayacağım.”

“Bu insan bana tekrar aynı şekilde davranırsa görüşmeyeceğim.”

“Bu işi artık ertelemeyeceğim.”

İnsan bunları söylerken çoğu zaman gerçekten inanır.

Sonra davranış başka yönde gider.

Bir kez olması önemli değildir.

Hepimizin aksadığı dönemler vardır.

Fakat söz ile davranış arasındaki mesafe sürekli büyüdüğünde insan kendisine dair çok sessiz bir kanaat geliştirmeye başlar:

“Ben söylediklerimi yapan biri değilim.”

Bu düşünce çoğu zaman bilinçli değildir.

Sabah kalkıp kendine bunu söylemezsin.

Ama yeni bir hedef koyduğunda içinden bir ses “Bakalım bu kaç gün sürecek?” demeye başlar.

İşte bu noktada özgüven meselesi yalnızca olumlu düşünceyle çözülemez.

Çünkü beynin elinde geçmiş davranışlarından oluşan bir dosya vardır.

Sen “Bu kez yapacağım” dersin.

O dosya ise daha önceki örnekleri gösterir.

Bu nedenle kişinin kendine güvenini yeniden inşa etmesinin en güçlü yollarından biri, büyük ve etkileyici hedefler koymak değil, küçük ama tutulabilir sözlerle kendi gözündeki güvenilirliğini yeniden kazanmaktır.

Haftada beş gün spor yapacağım demek yerine iki gün.

Her gün iki saat okuyacağım yerine yirmi dakika.

Ay sonunda para biriktiririm yerine maaş geldiği gün otomatik aktarım.

Bir daha asla bu kişiye yazmayacağım gibi dramatik bir karar yerine, bir hafta boyunca hiçbir girişimde bulunmamak.

Küçük olabilir.

Fakat mesele büyüklüğü değildir.

Mesele şudur:

“Kendime bir şey söyledim ve yaptım.”

Bu cümle tekrarlandıkça insanın kendi karakterine dair algısı değişmeye başlar.

Sınır koymak başkasını cezalandırmak değildir

Kendine saygının en görünür olduğu alanlardan biri ilişkilerdir.

Fakat sınır konusu da modern ilişkiler dilinde oldukça kötü kullanılabiliyor.

“Benim sınırım bu.”

“Enerjimi koruyorum.”

“Bana bunu yapamaz.”

“Beni kaybetti.”

Bu cümlelerin bazıları gerçek bir öz saygının ifadesi olabilir.

Bazıları ise sadece öfkenin daha estetik hâle getirilmiş biçimidir.

Gerçek bir sınırın temel özelliği karşı tarafı kontrol etmeye çalışmamasıdır.

“Böyle davranamazsın” demek çoğu zaman sınır değildir.

Çünkü karşındaki insanın nasıl davranacağını kontrol edemezsin.

Sınır şuna daha yakındır:

“Böyle davranılan bir ilişkide kalmayacağım.”

İlkinde karşı tarafın davranışını yönetmeye çalışırsın.

İkincisinde kendi davranışını belirlersin.

Bu fark son derece önemlidir.

Çünkü kendine saygı başkalarının sana her zaman doğru davranacağını garanti etmez.

Dünyada kaba insanlar olacaktır.

Sözünü tutmayan insanlar olacaktır.

Seni kullanmaya çalışanlar olacaktır.

İlgisiz, bencil, kararsız veya manipülatif insanlar olacaktır.

Kendine saygı bunların hiçbiriyle karşılaşmaman değildir.

Karşılaştığında ne yaptığınla ilgilidir.

Biri sana tekrar tekrar saygısız davranırken sırf onu kaybetmemek için kalıyor musun?

Bir iş yerinde yıllardır hakkının altında ücret aldığını biliyor ama konuşmaktan korkuyor musun?

Arkadaş çevrende sürekli aşağılanıyor fakat dışlanmamak için gülüp geçiyor musun?

Ailendeki herkes senden sürekli fedakârlık bekliyor ve sen “hayır” dediğinde suçlu hissediyor musun?

Bunların her birinde mesele yalnızca dışarıdaki insan değildir.

Bir noktada şu soru ortaya çıkar:

“Ben kendim için neyi normal kabul ediyorum?”

Kendine saygı tam da burada görünür hâle gelir.

İnsan en çok kaybetmekten korktuğu yerde taviz verir

Sınırların neden bazen bu kadar zor olduğunu anlamak için insan davranışının rahatsız edici bir tarafını kabul etmek gerekir:

Biz çoğu zaman prensiplerimizi en çok ihtiyaç duyduğumuz yerde kaybederiz.

Bir işi kaybetmekten korkuyorsak iş yerinde daha fazla taviz veririz.

Bir ilişkiyi kaybetmekten korkuyorsak ilişkide.

Bir arkadaş grubundan dışlanmaktan korkuyorsak sosyal çevrede.

Birinin bizi sevmesini çok istiyorsak, normal şartlarda kabul etmeyeceğimiz davranışları açıklamaya başlarız.

“Şu dönem biraz stresli.”

“Normalde böyle biri değil.”

“Beni aslında seviyor ama göstermeyi bilmiyor.”

“İşi çok yoğun.”

“Belki ben fazla hassasım.”

Bazen bunların gerçekten makul açıklamalar olduğu durumlar vardır.

Fakat insanın kendisini kandırma kapasitesini küçümsememek gerekir.

Bir şeyi kaybetmek istemediğimizde, o şeyin bize iyi gelip gelmediğini değerlendirme becerimiz bozulabilir.

Bu nedenle kendine saygı çoğu zaman konforlu bir duygu değildir.

Bazen “Bunu kaybetmek istemiyorum ama böyle devam etmesine de izin veremem” diyebilmektir.

Olgunluk tam da bu iki duyguyu aynı anda taşıyabilmektir.

Hem üzülmek.

Hem vazgeçmek.

Hem sevmek.

Hem uzaklaşmak.

Hem istemek.

Hem de kendin için doğru olmadığını bilmek.

İnsan ilişkilerindeki pek çok hata, bu duyguların aynı anda var olamayacağını sanmaktan çıkar.

Birini seviyorsan kalmalısın.

Bir iş sana para kazandırıyorsa katlanmalısın.

Bir insan yıllardır arkadaşınsa hayatında tutmalısın.

Oysa geçmiş, bir şeyin gelecekte de sürmesi için tek başına yeterli gerekçe değildir.

Kendine saygı bazen “hayır” diyebilmekten önce “evet” dememeyi öğrenmektir

Sınır koymak denildiğinde insanlar çoğunlukla güçlü bir “hayır” demeyi hayal ediyor.

Fakat günlük hayatta kendine saygının kaybolduğu anlar çoğu zaman çok daha küçük ve sıradandır.

Gitmek istemediğin bir davete “olur” dersin.

Vaktin olmadığı hâlde bir işi üstlenirsin.

Biri senden para ister, aslında vermek istemezsin ama ayıp olmasın diye kabul edersin.

Birisi sana kaba davranır, ortam bozulmasın diye gülümsersin.

Bir ilişki seni tatmin etmez ama yalnız kalmamak için devam edersin.

Sonra bütün bunların sonucunda karşı tarafa kızarsın.

Fakat bazen kızgınlığın bir bölümü aslında kendinedir.

Çünkü istemediğin şeye sen de “evet” demişsindir.

Bu nedenle öz saygı sadece güçlü tepkiler vermek değildir.

Karar anında kendi sesini duyabilmektir.

“Bunu gerçekten istiyor muyum?”

“Yoksa hayır dersem hakkımda ne düşüneceklerinden mi korkuyorum?”

Bu soru birçok insanın hayatını düşündüğünden daha fazla değiştirebilir.

Çünkü insanlar çoğu zaman başkalarının taleplerinden değil, kendilerinin otomatik kabullerinden yorulurlar.

Herkesin seni sevmesi ile herkesin sana saygı duyması arasında seçim yapman gerekebilir

İnsanların çoğu sevilmek ister.

Bu bir kusur değildir.

Sosyal canlılarız.

Kabul görmek, ait hissetmek ve değer verilmek bizim için önemlidir.

Sorun, sevilme ihtiyacının bütün karakteri yönetmeye başladığı noktada çıkar.

Çünkü bazı durumlarda kendine saygı göstermek, birilerinin senden daha az hoşlanmasına neden olabilir.

Herkesin isteğine “evet” demeyi bıraktığında bazı insanlar seni değişmiş bulabilir.

Ücretsiz yaptığın işleri ücretlendirmeye başladığında “eskiden böyle değildin” diyenler çıkabilir.

Sürekli arayan taraf olmaktan vazgeçtiğinde bazı ilişkilerin aslında sen taşıdığın için devam ettiğini fark edebilirsin.

Birisi sana saygısızlık yaptığında ortamın neşesini bozmamak için gülmek yerine tepki verdiğinde “fazla ciddi” bulunabilirsin.

Bununla yaşamayı öğrenmek gerekir.

Çünkü kendine saygı ile herkes tarafından sevilmek her zaman aynı yönde ilerlemez.

Bazen iyi bir insan olmakla kolay kullanılan bir insan olmak arasındaki sınır oldukça incedir.

Nazik olmak güzeldir.

Sürekli kendinden vazgeçmek değil.

Yardımsever olmak değerlidir.

Ama yardım etmeyi reddedemiyorsan bu artık yalnızca yardımseverlik değildir.

Uyumlu olmak sosyal zekâdır.

Kendi düşüncesi olmayan biri hâline gelmek değil.

İnsanlarla iyi geçinmek önemlidir.

Fakat bunun bedeli sürekli kendi rahatsızlığını yutmaksa, ilişkinin huzuru gerçek değildir.

Sadece çatışma erteleniyordur.

Özgüven ile gösteriş arasındaki fark

Kendine güvenen insanı çoğu zaman kolay fark ettiğimizi düşünürüz.

Dik durur.

Net konuşur.

Göz teması kurar.

Karar verir.

İnsanlar onu dinler.

Fakat bunların tamamı öğrenilebilir sosyal davranışlardır.

Bir insan bunları çok iyi yaparken içeride son derece kırılgan olabilir.

Hatta bazen aşırı gösterişli özgüven davranışlarının altında tam olarak bu kırılganlık vardır.

Sürekli başarılarından bahsetmek.

Her tartışmada son sözü söylemek istemek.

Hata yaptığını kabul edememek.

Eleştiriyi kişisel saldırı gibi görmek.

Kendisinden daha başarılı insanları küçümsemek.

Her ortamda statüsünü belli etmeye çalışmak.

Bunlar güçlü bir karakterin işareti olmak zorunda değildir.

Bazı durumlarda tam tersine, kişinin kendi değeri konusunda sürekli dışarıdan doğrulama ihtiyacı hissettiğini gösterebilir.

Gerçekten kendinden emin bir insanın en belirgin özelliklerinden biri kendini sürekli kanıtlamak zorunda hissetmemesidir.

Bilmediği bir konuda “bilmiyorum” diyebilir.

Fikrini değiştirebilir.

Bir odadaki en zeki insan olmamaya dayanabilir.

Başkasının başarısından tehdit hissetmeyebilir.

Bir tartışmayı kazanmak yerine gerçeği anlamayı tercih edebilir.

Birinin ondan hoşlanmamasıyla yaşayabilir.

Bunların hiçbiri gösterişli değildir.

Bu yüzden olgun özgüven sosyal medyada kötü içerik üretir.

Çünkü dramatik değildir.

Ama gerçek hayatta son derece güçlüdür.

Karakter büyük anlardan çok küçük tekrarlarla oluşur

İnsanlar karakteri genellikle büyük kriz anlarıyla ilişkilendirir.

Zor durumda doğru kararı vermek.

Bir haksızlığa karşı çıkmak.

Büyük bir fedakârlık yapmak.

Korkuya rağmen cesur davranmak.

Elbette böyle anlar karakteri gösterir.

Fakat karakterin büyük bölümü bu anlardan çok önce oluşur.

Alarm çaldığında yaptığın şeyde.

Kimse görmediğinde verdiğin sözü tutup tutmamakta.

Kasada sana yanlışlıkla fazla para üstü verildiğinde.

Bir arkadaşın odadan çıktığında onun hakkında nasıl konuştuğunda.

Yaptığın hatayı biri fark etmediğinde söyleyip söylememende.

Geç kaldığında bahane üretip üretmemende.

Bir işin sonucunu kötü yaptığında sorumluluğu kime attığında.

İnsan karakterini bir günde inşa etmez.

Küçük davranışlar tekrarlandıkça bir tür iç standart oluşur.

Sonra zor karar anı geldiğinde kişi çoğu zaman o standarda göre hareket eder.

Bu nedenle karakter gelişimi üzerine düşünürken “Nasıl daha güçlü biri olurum?” gibi büyük sorular bazen fazla soyuttur.

Daha iyi soru şudur:

“Günlük hayatta hangi davranışı tekrar edersem kendime daha çok saygı duyacağım?”

Cevap gösterişli olmayabilir.

Belki daha az yalan söylemek.

Belki verdiğin saatte orada olmak.

Belki biriyle konuşurken telefonunu masadan kaldırmak.

Belki borcunu zamanında ödemek.

Belki gerçekten istemediğin bir şeye nazikçe hayır demek.

Belki tartışmada haklı çıkmaya çalışmak yerine özür dilemek.

Bunların hiçbiri dışarıdan büyük dönüşüm gibi görünmez.

Ama insan kendi karakterine dair en güçlü kanaati bu küçük anlardan oluşturur.

Kendini sürekli başka insanlarla kıyaslamak karakteri içeriden aşındırır

Özgüvenin sessiz düşmanlarından biri kıyaslamadır.

Kıyaslamanın tamamen ortadan kaldırılması mümkün değildir.

İnsan sosyal bir varlık olarak çevresini ölçer.

Kim daha başarılı?

Kim daha çekici?

Kim daha iyi bir hayat yaşıyor?

Kim daha fazla kazanıyor?

Kim daha hızlı ilerledi?

Fakat modern hayat bu doğal eğilimi sürekli besliyor.

Artık sadece arkadaş çevrenle kıyaslanmıyorsun.

Telefonunu açtığın anda dünyanın en başarılı, en fit, en zengin, en güzel, en disiplinli ve en ilginç insanlarının seçilmiş anları önüne geliyor.

Bu ortamda insanın kendi hayatı kolaylıkla “yetersiz” görünmeye başlayabilir.

Buradaki problem yalnızca moral bozukluğu değildir.

Sürekli kıyas, insanın hedeflerini de bozabilir.

Ne istediğini düşünmek yerine neye sahip olman gerektiğini düşünmeye başlarsın.

Gerçekten sevdiğin işi değil, daha etkileyici görünen kariyeri seçersin.

Sana yakışanı değil, statü göstereni satın alırsın.

Kendine uygun hayatı değil, dışarıdan başarılı görünen hayatı kurmaya çalışırsın.

Bir süre sonra kendi isteklerin ile ödünç aldığın istekler birbirine karışır.

Kendine saygı burada da önemli hâle gelir.

Çünkü kendine saygı sadece kötü muameleye karşı çıkmak değildir.

Kendi hayatının ölçüsünü tamamen başkalarının hayatından almamaktır.

İyi bir hayat her zaman etkileyici görünmez

Modern kişisel gelişim kültürü hayatı sürekli optimize edilmesi gereken bir proje gibi sunabiliyor.

Daha erken kalk.

Daha çok çalış.

Daha fazla kazan.

Daha fit ol.

Daha çok oku.

Daha çok seyahat et.

Daha iyi giyin.

Daha sosyal ol.

Daha üretken ol.

Bunların her biri tek başına anlamlı olabilir.

Fakat hepsi birleştiğinde insanın kendi hayatıyla ilişkisi tuhaf bir performansa dönüşebilir.

Sürekli bir sonraki versiyonuna ulaşmaya çalışan kişi, mevcut hâlini yaşamayı unutabilir.

Kendine saygı burada kendini geliştirmekten vazgeçmek anlamına gelmez.

Tam tersine gelişimi daha sağlıklı bir yere oturtur.

Kendini geliştirmek istersin çünkü hayatının kalitesini yükseltmek istiyorsundur.

Kendinden nefret ettiğin için değil.

Spor yaparsın çünkü güçlü ve sağlıklı olmak istiyorsundur.

Bedeninden utandığın için değil.

Para yönetimini öğrenirsin çünkü daha özgür yaşamak istiyorsundur.

Başkalarından daha zengin görünmek için değil.

İletişimini geliştirirsin çünkü insanlarla daha iyi bağ kurmak istiyorsundur.

Her odada en etkileyici kişi olmak için değil.

Bu ayrım küçük görünür ama insanın bütün gelişim sürecini değiştirir.

Birinde gelişim, kendine karşı savaş hâline gelir.

Diğerinde ise kendine karşı sorumluluk.

Kendine saygı duymaya başlamak için önce kendine bakmayı bırakman gerekebilir

Bu kulağa çelişkili gelebilir.

Kendine saygı üzerine bir yazının sonunda “kendine daha az odaklan” demek garip görünebilir.

Fakat özgüven problemi yaşayan birçok insanın temel sorunlarından biri zaten kendisini çok fazla düşünmesidir.

Nasıl görünüyorum?

Beni nasıl algılıyorlar?

Yeterince iyi miyim?

Komik miyim?

Başarılı mıyım?

Çekici miyim?

Bu konuşmada saçmaladım mı?

Beni neden aramadı?

Hakkımda ne düşünüyor?

Bu sürekli iç gözlem insanı özgüvenli yapmaz.

Tam tersine hayatın dışına iter.

Bazen kendine güvenmenin en iyi yolu kendini düşünmeyi bırakıp gerçekten bir şey yapmaktır.

Bir konuda ustalaş.

Bir insanı gerçekten dinle.

Bir işi iyi yap.

Birine faydalı ol.

Bir beceri öğren.

Bir yere git.

Bir şey üret.

Bedenini çalıştır.

Kendin dışında bir probleme odaklan.

Çünkü insanın kendisiyle ilgili iyi hissetmesinin en sağlam yollarından biri sürekli kendisi hakkında düşünmek değil, saygı duyabileceği bir hayat yaşamaktır.

Sonunda mesele kendini ne kadar sevdiğin değil, kendinle nasıl yaşadığındır

Kendine saygı yüksek sesli bir özellik değildir.

İnsanların hemen fark ettiği bir şey de olmayabilir.

Sosyal medyada anlatılacak kadar dramatik değildir.

Çoğu zaman gündelik kararların içine saklanır.

Kime “evet” dediğinde.

Kime “hayır” diyebildiğinde.

Sözünü tutup tutmadığında.

Başarısız olduğunda kendine nasıl davrandığında.

Birinin seni istemediğini gördüğünde ne yaptığında.

Haksız olduğunda özür dileyip dilemediğinde.

Kimse görmediğinde standardını koruyup korumadığında.

Hayatın kötü bir dönemden geçtiğinde kendini tamamen bırakıp bırakmadığında.

İnsan bir sabah aynaya bakıp “Artık kendime saygı duyuyorum” diyerek değişmez.

Bu duygu, zaman içinde kendi davranışlarına bakarak oluşur.

Bir gün fark edersin ki bazı şeylere eskisi kadar kolay “evet” demiyorsun.

Bazı insanları kaybetmek artık eskisi kadar korkutmuyor.

Bir hata yaptığında bütün kimliğini sorgulamıyorsun.

Birisi seni seçmediğinde bunu kendi değerin hakkında nihai karar gibi görmüyorsun.

Bir konuda yetersizsen bunu saklamak yerine öğrenmeye başlıyorsun.

Ve en önemlisi, kendine verdiğin sözlerin artık eskisine göre daha fazla ağırlığı var.

Belki kendine saygının en iyi tanımı da budur:

Kendi hayatında sözü dinlenen insanlardan biri hâline gelmek.

Başkalarının gözünde değil.

Önce kendi gözünde.

Çünkü karakter dediğimiz şey, insanların senin hakkında söyledikleri değildir.

Senin, yalnız kaldığında kendin hakkında bildiğin şeydir.