İnsanları yalnızca sana iyi davrandıkları zamanlarda tanıyamazsın.

Çünkü sakin bir günde anlayışlı görünmek kolaydır. Her şey yolundayken nazik konuşmak, karşı tarafı dinlemek ve olgun davranmak fazla bir şey istemez. Asıl karakter; insan kendini haksızlığa uğramış, değersizleştirilmiş veya anlaşılmamış hissettiğinde görünür hâle gelir.

Bu yüzden bir ilişkide yaşanan tartışma yalnızca iki farklı fikrin karşı karşıya gelmesi değildir. Aynı zamanda iki insanın korkularının, savunma mekanizmalarının ve ilişki kurma biçimlerinin açığa çıktığı bir karakter testidir.

Kimi sesini yükselterek kontrolü ele almaya çalışır. Kimi konuşmayı tamamen kesip karşısındakini belirsizlik içinde bırakır. Kimi tek bir hatayı kabul ederse bütün değerini kaybedecekmiş gibi kendini savunur. Kimi bugünü konuşurken yıllar önce yaşananları masaya getirir. Kimi ise öfkesine rağmen ilişkinin karşısında değil, problemin karşısında durmayı başarır.

Peki sen tartışma sırasında hangisine dönüşüyorsun?

1. Patlayan: Sesini yükselterek kontrol kazanmaya çalışan

Patlayan karakter için tartışma, anlaşılmak kadar üstünlük kurma meselesidir. Söylediklerinin yeterince etkili olmadığını düşündüğü anda sesini yükseltir, karşısındakinin sözünü keser ve konuşmanın temposunu belirlemeye çalışır.

Dışarıdan güçlü görünür. Fakat çoğu zaman bu davranışın altında güç değil, kontrolü kaybetme korkusu vardır.

Çünkü gerçekten güçlü bir insan, sesinin yüksekliğine ihtiyaç duymaz. Düşüncesini açıkça söyler, tepkisini yönetir ve öfkesini karşısındakini korkutmak için kullanmaz. Patlayan kişi ise haklılığını sakin biçimde taşıyamadığı için baskıyla kabul ettirmeye çalışır.

Bu tipin sık kullandığı davranışlar şunlardır:

• Karşı tarafın sözünü tamamlamasına izin vermemek

• Ses tonunu bir güç aracına dönüştürmek

• Küçümseyici ifadeler kullanmak

• Konuyu çözmek yerine tartışmayı kazanmak istemek

• Öfkeliyken söylediği ağır sözleri sonradan “sinirle söyledim” diyerek önemsizleştirmek

Öfke normaldir. Hakaret, aşağılama ve korkutma ise bir duygu değil, davranış seçimidir.

Patlayan karakterin öğrenmesi gereken şey öfkesini bastırmak değil; öfkeliyken de seviyesini koruyabilmektir. Gerekiyorsa konuşmaya ara vermek, bedensel gerilimin düşmesini beklemek ve ardından asıl meseleyi tek cümlede ifade etmek gerekir:

“Şu anda öfkeliyim ama seni incitmeden neye kızdığımı anlatmak istiyorum.”

Bu cümle zayıflık değil, kontrol göstergesidir.

2. Duvar Ören: Susarak cezalandıran

Bazı insanlar tartışırken bağırmaz. Tek kelime etmez.

İlk bakışta sakin ve kontrollü görünebilirler. Fakat sağlıklı bir mola vermekle karşı tarafı sessizlik içinde cezalandırmak aynı şey değildir.

Duvar ören karakter; mesajlara cevap vermez, göz temasını keser, ortamdan açıklama yapmadan uzaklaşır ve ne zaman yeniden konuşacağını söylemez. Böylece tartışmanın kontrolünü sessizlik üzerinden elinde tutar. Karşı taraf ne olduğunu anlamaya, iletişim kurmaya ve ilişkiyi yeniden güvenli hâle getirmeye çalışırken o geri çekilmeye devam eder.

Bu davranışın altında çoğu zaman iki ihtimal vardır: Kişi yoğun duygularla nasıl başa çıkacağını bilmiyordur veya sessizliği bilinçli biçimde bir güç aracına dönüştürüyordur.

Aradaki fark niyetten çok davranışta görülür.

Sağlıklı mola veren biri şöyle der:

“Şu anda düzgün konuşabilecek durumda değilim. Bir saat sakinleşip sonra devam edelim.”

Duvar ören biri ise belirsizlik yaratır. Ne düşündüğünü, ne istediğini ve konuşmanın ne zaman süreceğini söylemez.

Bir ilişkide zaman istemek haktır. Karşı tarafı cezalandırmak için iletişimi kesmek ise çözüm değildir. Olgunluk, her şeyi o anda konuşmak değil; ara verirken bile ilişkinin güvenini koruyabilmektir.

3. Savunmaya Geçen: Her geri bildirimi saldırı sanan

Savunmaya geçen karakter için tartışmadaki en büyük tehlike, hatalı görünmektir.

Karşısındaki kişi bir davranıştan rahatsız olduğunu söylediğinde ne yaşandığını anlamaya çalışmak yerine hemen kendini aklamaya yönelir:

“Ama sen de aynısını yaptın.”

“Ben onu öyle demek istemedim.”

“Her şeyi çok büyütüyorsun.”

“Zaten ne yapsam sana yetmiyor.”

Buradaki temel hata, niyet ile etkiyi birbirine karıştırmaktır. Birini incitmek istememiş olabilirsin; yine de davranışın onu incitmiş olabilir. Niyetinin kötü olmaması, ortaya çıkan etkiyi yok etmez.

Savunmacı insan çoğu zaman özür dilemeyi yenilgi gibi görür. Çünkü hatasını kabul etmekle karakterinin bütünüyle kötü olduğunu kabul etmeyi birbirinden ayıramaz. Oysa sorumluluk almak, insanın değerini düşürmez. Tam tersine, özsaygısının tek bir tartışmayla yıkılmayacak kadar sağlam olduğunu gösterir.

Sağlıklı cevap şuna benzer:

“Niyetim bu değildi ama sende böyle bir etki yarattığını görüyorum. Tam olarak hangi davranışımın seni rahatsız ettiğini anlamak istiyorum.”

Bu yaklaşım bütün suçu üstlenmek değildir. Önce karşı tarafın deneyimini anlamak, ardından kendi bakış açını anlatmaktır. Savunmayı birkaç dakika erteleyebilmek, birçok tartışmanın yönünü değiştirir.

4. Eski Defterleri Açan: Bugünün meselesini geçmişin hesabına çeviren

Tartışma bir anda bugünden çıkar.

Geçen ay söylenen bir söz, iki yıl önce yapılan bir hata, eski bir ilişki, unutulduğu sanılan bir doğum günü ve daha önce defalarca konuşulmuş meseleler sırayla masaya gelir.

Eski defterleri açan karakterin amacı çoğu zaman mevcut problemi çözmek değildir. Elindeki bütün kanıtları kullanarak karşı tarafın “zaten hep böyle biri” olduğunu ispatlamaya çalışır.

Bu davranış iki şeyi gösterir: Ya geçmişteki meseleler gerçekten çözülmemiştir ya da kişi tartışma sırasında üstünlük kazanmak için karşısındakinin zayıf noktalarını saklı tutuyordur.

Her iki durumda da ilişki yıpranır. Çünkü affedildiği söylenen her hata, ileride kullanılmak üzere kaydediliyorsa güvenli bir yakınlıktan söz edilemez.

Burada sorulması gereken net bir soru vardır:

“Bu konu mevcut problemle doğrudan bağlantılı mı, yoksa şu anda haklı çıkmak için mi gündeme geliyor?”

Geçmişteki bir olay gerçekten tekrar eden bir davranış örüntüsünün parçasıysa konuşulmalıdır. Ancak bağlantı açıkça kurulmalıdır. “Sen zaten hep böylesin” demek yerine “Benzer bir durum daha önce de yaşandığı için bunun tekrar edeceğinden endişeleniyorum” demek gerekir.

İyi bir tartışma arşiv taraması değildir. Bir meseleyi seçer, sınırlarını belirler ve onu çözmeye çalışır.

5. Çözüm Arayan: İlişkinin karşısında değil, problemin karşısında duran

Çözüm arayan karakter hiç öfkelenmeyen, her zaman kusursuz konuşan veya her konuda taviz veren biri değildir.

O da kırılır. O da yanlış anlar. O da bazen ses tonunu kontrol etmekte zorlanır. Fakat bir noktada kendini toparlayıp asıl amacı hatırlar: Karşısındakini yenmek değil, yaşanan problemi anlamak ve tekrarını önleyecek bir yol bulmak.

Bu karakterin birkaç belirgin özelliği vardır:

• Kişiliğe değil, davranışa odaklanır.

• “Sen böylesin” yerine “Bu olduğunda ben böyle hissediyorum” der.

• Karşı taraf konuşurken vereceği cevabı değil, söyleneni anlamaya çalışır.

• Hatalı olduğu noktayı kabul ederken kendi sınırlarını da korur.

• Tartışmayı belirsiz bırakmak yerine somut bir sonraki adım arar.

• Sorun çözüldüğünde cezalandırmaya devam etmez.

Çözüm arayan kişi için özür tek başına yeterli değildir. Davranışın nasıl değişeceğini de konuşmak ister. Çünkü aynı problem tekrar tekrar yaşanıyorsa mesele artık iletişim kazası değil, yerleşmiş bir düzendir.

Bu yüzden şu soruyu sorar:

“Bunun yeniden yaşanmaması için ikimiz neyi farklı yapacağız?”

İlişkileri koruyan şey tartışmamak değildir. Tartışmadan sonra güveni yeniden kurabilme becerisidir.

Peki sen hangi tipsin?

Kendini yalnızca çözüm arayan karakterde görmek isteyebilirsin. Fakat çoğu insan tek bir tipe ait değildir. Bir ilişkide patlarken başka bir ilişkide duvar örebilir. Kendini güçlü hissettiği konularda çözüm odaklı davranırken en hassas olduğu meselelerde savunmaya geçebilir.

Bu nedenle doğru soru “Ben hangisiyim?” değil, “Hangi durumda hangisine dönüşüyorum?” olmalıdır.

Kendine dürüstçe şunları sor:

1. Tartışma sırasında asıl hedefim anlaşılmak mı, kazanmak mı?

2. Karşımdaki konuşurken gerçekten dinliyor muyum, yoksa cevabımı mı hazırlıyorum?

3. Hata yaptığım söylendiğinde açıklama yapmadan önce etkisini anlamaya çalışıyor muyum?

4. Zamana ihtiyacım olduğunda bunu açıkça belirtiyor muyum?

5. Konuştuğumuz meseleyi geçmişteki bütün hatalarla büyütüyor muyum?

6. Tartışma bittikten sonra somut olarak neyin değişeceğini konuşuyor muyum?

Bu sorulara verdiğin cevaplar, ilişki karakterin hakkında sakin zamanlarda anlattığın bütün cümlelerden daha fazla şey söyler.

Son söz

Karakter, herkes sana iyi davranırken gösterdiğin nezaket değildir. Gerildiğinde koruyabildiğin seviyedir.

Bir tartışmada haklı olabilirsin ve yine de kullandığın yöntem yüzünden ilişkiye zarar verebilirsin. Aynı şekilde hata yapmış olabilirsin ve sorumluluk alma biçimin sayesinde güveni güçlendirebilirsin.

Amaç her tartışmayı kusursuz yönetmek değil. Kendi otomatik tepkini fark etmek, gerektiğinde durmak ve karşı tarafla aynı probleme karşı durmayı öğrenmektir.

Çünkü olgun bir ilişkide soru “Bu tartışmayı kim kazandı?” değildir.

Asıl soru şudur:

Bu konuşmadan sonra birbirimizi daha iyi anlıyor muyuz, yoksa birbirimize karşı daha dikkatli mi davranmak zorundayız?